Keşfet · Tarih · Orhangazi, Bursa
Orhangazi'nin Kısa Tarihi
Orhangazi bugünkü adını 1913'te aldı; ondan önce Pazarköy, çok daha önce ise Basilinopolis adıyla anılan bir yerleşimdi. İlçenin insan yerleşimi tarihi ise çok daha eskiye, Ilıpınar Höyüğü'ndeki bulgulara göre yaklaşık 8.000 yıl öncesine uzanıyor.
3 kaynaktan derlendi. Hiçbir yer ziyaret edilmedi, hiçbir işletme aranmadı — kaynakları görün.
Zaman çizelgesi
| Dönem | Olay | Kaynak |
|---|---|---|
| ~MÖ 5400 | Ilıpınar Höyüğü'nde ilk yerleşim. Belediyeye göre Bursa bölgesinin bilinen en eski yerleşim birimi | Belediye · Wikipedia |
| MÖ 377-64 | Bölge Bitinya Krallığı toprakları | Wikipedia |
| MÖ 74 sonrası | Roma egemenliği | Belediye |
| 3. yüzyıl | Basilinopolis adlı kent, bugünkü ilçe alanında kurulur | Belediye · Wikipedia (Bitinya kentleri) |
| 365 | Kent derecesine yükselir | Belediye |
| 395 | Roma'nın ikiye ayrılmasından sonra Bizans'a bağlanır | Belediye |
| 1085-1097 | Anadolu Selçuklu yönetimi | Belediye |
| 1097 | Haçlılar tarafından yağmalanır | Belediye |
| 1204-1261 | İznik Bizans İmparatorluğu egemenliği. Bu dönemde eski Orhangazi göle daha yakın bir yerdeydi | Belediye |
| 1332 | Orhan Bey tarafından fethedilir, Osmanlı topraklarına katılır | Wikipedia · Belediye |
| 1330'dan sonra | Orhan Bey burada cami ve hamam yaptırır, çevredeki Türk aşiretlerini yerleştirir | Belediye |
| — | Kent, İznik'teki Mevlana Alaaddin Medresesi'ne vakıf olarak bağışlanır | Wikipedia · Belediye |
| 17-18. yüzyıl | İznik'in Gürle bucağına bağlı Pazarköy kaza derecesine ulaşır | Belediye |
| 1879 | Pazarköy bucak merkezi olur | Belediye |
| 1893 | Bursa'ya bağlı ilçe merkezi olur | Wikipedia · Belediye |
| 1913 | Adı, kurucusu Orhan Bey adına Orhangazi olarak değiştirilir | Wikipedia · Belediye |
| 20 Eylül 1919 | Yunan işgali başlar | Wikipedia · Belediye |
| 10 Eylül 1922 | İşgalden kurtulur — ilçenin kurtuluş günü | Wikipedia · Belediye |
| 1922-1924 | Kasaba yakıldığı için ilçe merkezi iki yıl Gürle'ye taşınır | Wikipedia · Belediye |
Adın hikâyesi: Basilinopolis → Pazarköy → Orhangazi
Belediyenin kaydına göre Pazarköy adı, "Bazilinaköy"den gelir — yani antik Basilinopolis adının halk ağzındaki dönüşümüdür. Wikipedia'nın Bitinya maddesindeki antik kent listesi de "Basilinopolis"i Çeltikçi ile eşleştiriyor.
1913'te ad değişikliğiyle Pazarköy, ilçeye 1332'de fetheden Orhan Bey'in adını aldı.
İşgal dönemi
Belediyenin tarihçe sayfası, 20 Eylül 1919'da başlayan işgal sırasında Çakırlı, Dutluca, Çeltikçi, Gedelek ve Yeniköy yerleşimlerinde katliamlar yaşandığını kaydediyor. Bu beş mahalle ilçenin işgal hafızasında birlikte anılır.
Kurtuluştan sonra kasaba yandığı için ilçe idaresi iki yıl Gürle'den yürütülmüştür — bu, ilçedeki hiçbir başka mahallenin taşımadığı bir tarihsel niteliktir.
Aynı işgalde kaybedilen bir yapı da Orhan Bey külliyesinin camisidir; 1922'de yakılmış, minaresi 1935'te yıktırılmış, temelleri ancak 1993'te bulunmuştur. Ayakta kalan hamam bugün merkezdeki tek tescilli tarihi yapıdır: Orhangazi Tarihi Hamam.
Göçlerle kurulan mahalleler
Wikipedia'nın ilçe maddesine göre Orhangazi'nin nüfus yapısını göçler belirlemiştir:
- 1880'ler — Kafkasya ve Rumeli'den muhacirler
- 1915 sonrası — şehri terk etmek zorunda kalan Ermenilerin yerine Yunanistan'dan gelen mübadiller
- 1951-1974 — Sosyalist Yugoslavya'dan Arnavut göçmenler, Bulgaristan ve Makedonya'dan Türkler → Hürriyet Mahallesi
- Doğu Karadeniz'den, başta Trabzon'dan yoğun göç → Topselvi (Fatih) ve Örnekköy mahalleleri
Wikipedia nüfusu "yerliler (Manavlar), göçmenler ve doğu vilayetlerinden göç eden aileler" olarak tarif ediyor.
Neden hızlı büyüdü
Belediyenin kendi değerlendirmesi net: Orhangazi uzun süre küçük bir yerleşim olarak kaldı; büyümesini önce Bursa-Yalova karayolunun önem kazanmasına, sonra İstanbul-İzmir otoyolu ile Osmangazi Köprüsü'nün hizmete girmesine borçlu. Ovanın verimliliği de bu büyümeyi destekledi.
Sık sorulanlar
- Orhangazi'nin eski adı nedir?
- Pazarköy. Belediyeye göre bu ad, antik "Bazilinaköy" (Basilinopolis) adından gelir. İlçe 1913'te Orhangazi adını almıştır.
- Orhangazi ne zaman ilçe oldu?
- 1893'te Bursa'ya bağlı ilçe merkezi olmuştur. Bundan önce 1879'da bucak merkezi yapılmıştı.
- Orhangazi'yi kim fethetti?
- Osmanlı Devleti'nin ikinci padişahı Orhan Bey (Orhan Gazi), 1332'de. İlçe adını ondan alır.
- Orhangazi'nin kurtuluş günü ne zaman?
- 10 Eylül 1922. İlçe 20 Eylül 1919'da işgal edilmişti.
- Orhangazi neden Bursa ile birlikte anılmalı?
- "Orhangazi" adı Osmangazi Köprüsü, İstanbul'daki Orhangazi mahalleleri ve Osmanlı padişahı ile paylaşılır. Karışıklığı önlemek için ilçe her zaman "Orhangazi, Bursa" olarak anılır.
- Orhangazi'de görülebilecek tarihi yapı var mı?
- Belediyeye göre merkezde resmî kayıtlara geçmiş tek tarihi yapı, Orhan Bey dönemine ait hamamdır. Merkez dışında 8.000 yıllık Ilıpınar Höyüğü bulunuyor.
Yakınında ne var
Bu sayfa 3 kaynaktan derlendi
- orhangazi.bel.tr/sayfa/orhangazi-tarihi — 13.08.2026 ölçümü
- tr.wikipedia.org/wiki/Orhangazi — tarih bölümü
- tr.wikipedia.org/wiki/Bitinya — Bitinya kentleri listesi
Kaynaklar 13.08.2026 tarihinde okundu. Yerinde görülmüş hiçbir bilgi içermez; saha teyidi ayrıca işaretlenir.